“Το να μην είναι κανείς από αυτόν τον κόσμο” δεν σημαίνει αποξένωση από τον κόσμο, αποξένωση από τη ζωή ή ακόμη και έλλειψη αγάπης. Αντιθέτως. Ο κόσμος ως κτίση του Θεού είναι καλός και πανέμορφος. Όλα όσα χαρίζει ο Θεός είναι έκφραση της άπειρης αγάπης και αγαθότητάς του.

Το μοναχικό “φεύγε τον κόσμο” δεν είναι μανιχαϊκή περιφρόνηση του κόσμου, ούτε ψευδογνωστικός δυϊσμός πνεύματος και ύλης, αλλά αναφέρεται στη θεμελιώδη αποστροφή από τις παραχαράξεις της ζωής, από την αμαρτία, δηλαδή από την κατάσταση του χωρισμού από τον Θεό. Δεν πρόκειται για απόρριψη της κτίσεως, αλλά για βαθύτατη αγάπη από κάθε άποψη, η οποία εκφράζεται στο ότι όλα συνδέονται εκ νέου με τον Θεό, αγιάζονται εκ νέου και διαποτίζονται από το θείο Πνεύμα της παν-αγάπης. “Ετοιμάστε για τον Κύριο άγια εορτή και δέστε την στα κέρατα του θυσιαστηρίου”, λέει ο ψαλμός (Εβδομήκοντα 117, 29). Αυτό σημαίνει ότι ολόκληρη η ζωή, ολόκληρη η κτίση, συνδέεται με τον Θεό μέσα σε άγια εορτή. Κάθε γήινο προσφέρεται παραδειγματικά στον Θεό και αποκτά έτσι νέο, αιώνιο είναι· όλα είναι πλέον “εν Θεώ”. Αυτό είναι το νόημα της μοναχικής αυτοπροσφοράς και ολόκληρου του μοναχικού πολιτισμού ζωής. Έτσι ο μοναχισμός είναι το ισχυρότερο σημείο της αιωνιότητας μέσα σε αυτόν τον κόσμο.

Από εκεί προκύπτει πάλι μια συμμετοχή, μια ενέργεια μέσα στον κόσμο, η οποία όμως δεν υπόκειται πλέον στους νόμους του πεπτωκότος κόσμου, δεν είναι αιχμάλωτη στον κύκλο του εξωτερικού, αλλά θεμελιώνεται στον Θεό και ενεργεί από αυτόν. Γι’ αυτό μέσω αυτής γίνεται ο αγιασμός και η θεραπεία του κόσμου. Αυτό εκφράζεται, για παράδειγμα, στην ομορφιά και αγιότητα της λατρείας, του ιερού, των κήπων, στη δημιουργία ιερής τέχνης, στην ψαλμωδία και στην προσευχή, σε ολόκληρη τη ζωή και ύπαρξη. Όλα διαποτίζονται από το φως της αιωνιότητας, από το φως της Αγίας Τριάδος.

Είναι σαν μοχλός. Αν θέλω να σηκώσω μια βαριά πέτρα, για να την τοποθετήσω π.χ. σε έναν τοίχο, χρειάζομαι έναν μακρύ μοχλό. Αν στέκομαι ο ίδιος πάνω στην πέτρα, δεν μπορώ να τη σηκώσω. Αν όμως στέκομαι σε άλλο στέρεο έδαφος και έχω καλό μοχλό, μπορώ να μετακινήσω κάθε πέτρα εκεί όπου πρέπει να είναι. Αυτό είναι μια όμορφη εικόνα για την ενέργεια του μοναχού. Η θεραπεία, ο αγιασμός και η ευλογία του κόσμου είναι αδύνατα από μέσα από τον ίδιο τον κόσμο. Μόνο απ’ έξω, από άλλη θέση, ακριβώς από την αιωνιότητα, μπορεί να γίνει αυτό. Το θαυμαστό όμως είναι ότι η πρόσβαση στην αιωνιότητα δεν βρίσκεται κάπου έξω στον χώρο και στον χρόνο, μακριά, αλλά πολύ βαθιά μέσα στην καρδιά του ανθρώπου και στο είναι και πράττειν εδώ και τώρα. Όλες οι γήινες κοσμικές παραστάσεις και ιδεολογίες εδώ δεν προχωρούν παραπέρα. Επειδή ο μοναχός στέκεται “έξω” από τον κόσμο, μέσα στην αιωνιότητα, μπορεί από εκεί να σηκώσει και να κινήσει τον κόσμο. Δεν λέει: “Πρέπει όλοι να έρθετε εδώ και να με υπακούσετε”· δεν είναι ούτε ηθικολόγος ούτε ιδεολόγος. Στέκεται όμως στον σταθερό βράχο της πίστεως, ολοκληρωτικά εν Θεώ, και εορτάζει την άγια εορτή της αιώνιας ζωής. Και την εορτάζει εδώ, σε αυτόν τον κόσμο, σε ένα ιερό, μεγάλο ή μικρό, σημαντικό ή ασήμαντο, όπου κάθε ειλικρινής αναζητητής μπορεί να βρει.